Windmills in the dominion of the Teutonic Order in Prussia in the 14th and the first half of the 15th centuries

Rafał Kubicki

Abstract

Jedną z ważnych zmian, jaka dokonała się w średniowieczu w organizacji oraz funkcjonowaniu życia wiejskiego i rzemiosła miejskiego, było upowszechnienie urządzeń napędzanych energią wodną, w tym przede wszystkim młyna wodnego, służącego nie tylko do przemiału zboża i słodu, surowców niezbędnych w przygotowaniu podstawowych produktów spożywczych: chleba i piwa. Podobny proces miał miejsce odnośnie zastosowania w średniowieczu wiatraków, urządzeń przemiałowych napędzanych energią wiatru, również znanych już wcześniej. Wiatraki jako urządzenia przemiałowe napędzane siłą wiatru pełniły w państwie zakonu krzyżackiego zasadniczo jedynie rolę pomocniczą względem młynów wodnych. Wyjątkiem od tej reguły była sytuacja panująca na terenie Żuław (w komturstwie malborskim), co wynikało z lokalnych warunków wodnych, w praktyce uniemożliwiających, poza wyjątkami, zastosowanie młynów napędzanych energią wodną. Ścisła kontrola prawa do budowy i użytkowania wiatraków, podobnie jak w przypadku młynów wodnych, miała na celu optymalne ich wykorzystanie. Sprawując kontrolę nad tą dziedziną produkcji przetwórczej, gwarantowano też pośrednio jej opłacalność. Zróżnicowana wysokość płaconego czynszu była zaś związana przede wszystkim z szacunkową ilością mielonego rocznie zboża i słodu. Właściciele i młynarze pracujący w wiatrakach mogli ponadto liczyć na dodatkowe wsparcie w postaci darmowego drewna budowlanego potrzebnego do konserwacji i naprawy swych urządzeń. Władza pośredniczyła też w nabywaniu kamieni młyńskich. Obraz ten w drugiej połowie XV w. nie uległ większym zmianom, choć w ziemi chełmińskiej po zniszczeniach powstałych w okresie wojny trzynastoletniej części młynów wodnych nie odbudowano, lecz zastąpiono wiatrakami pracującymi na potrzeby własne prywatnych właścicieli. W tym czasie nie odnotowano natomiast jeszcze stosowania wiatraków do napędzania urządzeń odwadniających tereny Żuław, które w późniejszym czasie stały się charakterystycznym elementem krajobrazu, pełniąc swą rolę aż do początku XX w.
Author Rafał Kubicki (FH / IH)
Rafał Kubicki,,
- Institute of History
Other language title versionsWiatraki w Państwie Zakonu Krzyżackiego w Prusach w XIV i 1. połowie XV wieku
Pages215-232
Publication size in sheets1
Book Girsztowt Aleksandra, Kitowski Piotr, Gierszewski Andrzej (eds.): Origines et mutationes: transfer - exchange - power , 2017, Wydawnictwo Libron - Filip Lohner, ISBN 978-83-65705-74-7, 289 p.
Keywords in Englishwindmill, rural settlement, State of Teutonic Order in Prussia
Languageen angielski
Score (nominal)5
ScoreMinisterial score = 5.0, 18-09-2018, BookChapterNotSeriesMainLanguages
Citation count*
Cite
Share Share

Get link to the record


* presented citation count is obtained through Internet information analysis and it is close to the number calculated by the Publish or Perish system.
Back